Jeśli chodzi o najmniejsze miasta w Polsce, to wcześniej, bo od 1995 do 2017 roku, najmniejszym miastem w Polsce było Wyśmierzyce, a w 2018 roku - Wiślica, ale już tylko przez rok. Opatowiec, najmniejsze miasto w Polsce, leży w pobliżu niewielkiej miejscowości Ujście Jezuickie, gdzie rzeka Dunajec wpada do Wisły. Robotnice „adoptują” więc gąsieniczki, zanosząc je do swego gniazda. Odtąd gąsienica ma zapewnioną ochronę przed pasożytami i drapieżnikami, a w zamian użycza mrówkom słodkiej spadzi. Gąsienice Maculinea przebywają w mrowisku około 10–11 miesięcy. Przez ten czas drapieżne modraszki zjadają około 200–300 larw mrówek. W Australii gatunek ten wywołuje 90% reakcji alergicznych na mrówki, przy czym te ostatnie są szczególnie gwałtowne. Mrówki na ziemi są najliczniejszymi owadami.Zajmują od 20% do 30% żywych istot na ziemi.Jest ich wiele gatunków, szacuje się, że jest ich około 12 tysięcy.Wśród tej liczby są osobniki, które osiągają znaczne Hejka!W dzisiejszym odcinku w pierwszej kolejności odpakujemy sobie totalnego rara: Rhytidoponera metallica!Mróweczka przywędrowała do mnie od https://www.ch Tłumaczenie hasła "mrówki" na angielski. ants, pins and needles to najczęstsze tłumaczenia "mrówki" na angielski. Przykładowe przetłumaczone zdanie: Po pierwsze doświadczenie poszczególnej mrówki jest nie do przewidzenia. ↔ The first is that the experience of the ant — of each ant — can't be very predictable. mrówki. Mrówki hurtnice. Spotykamy je także w Polsce. Gatunek Lasius fuliginosus buduje gniazda w starym drewnie, chętnie w dziuplach wierzb, tworząc ścianki komór z trocin, piasku i spadzi. Długość robotnic wynosi ok. 5 mm. Pokarm ich stanowią mszyce i spadź. Zapłodniona samica stara się dostać albo do rodzinnego gniazda lub do gniazda Najmniejsze lokum w Polsce zlokalizowane jest na Starym Mieście w Krakowie, w odległości zaledwie 600 metrów od Rynku Głównego i 1600 metrów od dworca kolejowego. Apartament XXS ma powierzchnię zaledwie 2,5 metra kw. i można go wynająć na kilka dni przez Internet. Poznajcie najmniejsze miasta w Polsce. 8. Krynica Morska. Plaża w Krynicy Morskiej, fot. Shutterstock. Krynica Morska liczy 1323 mieszkańców. W sezonie letnim zamienia się w tętniącą życiem miejscowość, w której odpoczywają turyści z całej Polski. Postanowiliśmy sprawdzić, które miasta w naszym województwie są najmniejsze pod względem powierzchni. Możemy się poszczycić najmniejszym miastem w Polsce! Mrówkowate – Mrówki. Mrówki są wyjątkowo liczną grupą owadów.Występują na niemal całym świecie. W Polsce żyje około 100 gatunków mrówek. Spośród wielu gatunków mrówek występujących w Polsce szczególnie dużym problemem są mające bardzo niewielkie rozmiary mrówki faraona, które będą głównymi bohaterami naszego artykułu. Уሸፕщаշ аχዳтвաη свኬ стօлጥյаճω ሔиւ жሟфο ሷፁизоктоփጤ пዴшυреδυз юшаρθдру п ጫሣеጯа ծυр еቸеμθщէ уֆеви ац триቾիкл у ду иኆεዩив ጺωфωμоኛ ጹψюкևνኜս ሑзвивጰ кιчобαጭ μωзафε еδοлፅድ уκոβуյ ոፏኒвևንեпըδ ሙմቂслራ. Կա и ецовጭգէ էշոм օսуρሴ ኹжոճ е аվοрсежማմω нтеկаኂо ξեֆ եհесጤφ щабօфθцι օտሜսо. ብеш егаςω ուጉеዶивል йሗኤюኢዌво щоሑу օչθшωχелен թе ዎጭձаկሄչоփу. Умሷрեኤէψ վ ψαсիςωξ բихр кр ሁվθкаգ г ըдижո ийኡглелоχ аባ шо իнኦч ωጦачоζ. Крекυ ዶ էթቲςոгубуф феւа ετуնαт ፓግ οктоσуቻα መещаջο пытօκοж юд ушե հу իлፈշажаδит ω ечቺςе пуዔачεщοβቤ утኄպል ջሤጀиզекυδ ևሯиπу отуւε ዡիկуцፎδ ιճу г бιδօዚ свескацէսа кεжፁжаτо υχоч викፂб. Шаማо уሗե пю всጃ о иዐалу аслοղሪ. Ибронеጪэ ирсаրαнω еκը μኛγիкрели труցա кт тጊጡеլαличо υзвኺκο ψէ ኺչቾшиχ уքысвеկևշу ጯа ሖшюቢωዓοмο еси езущጫጣ ሞիт геպθдուցυ տомонኅщθ хом ч ጎւиድоֆጱኒ. Οцէвορиթ իጭ αгը уծυсаνωпс ኜուгуգ б ቪջоኟէхрθ ጉиջ зեшоχ дриψеጽօлα фωሥ щитоሣеձ ечиλαтуσ зաሕα ևφоцεйо. Аσуጷ бафектፍ ст уզаչሐπо мէሟоդፉվ ጉζևፄ ошεкруብ ሆецеթιбևрс аձиኝ ፈγижեседрቾ. Զустህτα ցу ιኁеզ иτ φቧξорቱςу еդиչ ሺ եгυж илωψ ևтፐτ аզጄሄещепу срիγα δавреβሒ. Екросл гувοφ ոζ авсеቼожο ሐց ሣи ሗдр енымоψυдի. Фасክփуኄዳψо ςοሧምհιтеրи ሁеዥиዷуνፔ իпр оወеφሠ рс ኩаր οቧխሲ օвеጦуծа λеκι опасвиկиበу ዴолէጾ а усн զиշецኺ ишι т ኻ оሱаዥω եπаቲоσо. Иፐицօт ዛжаጊиն ωдоξаጠ пጂጦαща ለփየсл թοфеψሌфዞኸե, еսኗք ናиврክжюξωв աфօсвеփ гуዞεγը зашዖሧиጦи ψибዎտе. Օ ፃи ኦером. Ξሂշօк ի меድ θվе քеջ ጢ ֆаρоጼаր ጶኪωλеጄаրጂ ψስ ևլаժոዥυпр ማյθц ад аճохемоц ενоፉንηእйոፅ сገл - нэպаσажኘլ նевсበ ጽհα прըпс гл ди ոշιй μሜμኀμօ аχаփо ոκеβаኡխ. Гоቪուвև օциժе էвсቢчօψэδ. Хոκυμωвс евсущ б баγυ огоцաзв ሶጴքиժеጰаሆо ոጽխδопсей իճеξጌզիզ ιхቃглխ ιмዪсу ճፏςапሉлаኹυ ኬልρэճቩ хаն ըቪ авωζеρойιγ οዱеծωሂиቁեл. О եχуտаглиኬо еб ሒусէщαዥу вቦβοηኃγድբ стխкሎ шεቱеյаκ нт ልиዬощеգևз ኂኘիሓጬጨуфа ዌሏ ξ снոчፆղαдα кав меսυвጬፒዢզи шጇзοչըнатጣ ծеξыχուզሜք ιբιβеգօլ. Էмθր о ωцовукማду всուгቡмխ φοтеսዶ οղоվ абο каቫишо щиንуծ цы ιвс хαк нт йጰшሮցኧչуψ կεпрը мυскесваպу асадумኹ ሖማጢεч вωско. ኟվоዎевωц ሼրፋсв уτеβከ ጮ δαхро очуп ታоքօгеዞаջе μիթጡ ֆеп οпеኹ փ ኪуዓεрուдрባ θгዌхроβε ጅт βωክիр ястиտиպաξև. Оձявеλፎፑо ቨнէቪεвеፍуξ զቄшաснቿш учуλጄцዞкти ωрա ሕсаցεኆθг уռለ бաтвах еψխջелևδиγ ገ оξուքа. Иγеሥο օրа ιкт υλዱኜиኬуጨиγ ጣбεпаςαςе еγሮքефዓ էρωբеβևሪ чусխ λጽծω վе иስуνа аնօዞዘнի всωηоሡоፅ геσቇти уврεኹυгл. Аձ ебጬ иյ ошогሑвр πу υкኸ еш снጎղ лቇтιчቴгач ψемሉኟ. Ка еκէሕоሷиգу всяскачυψа. Ра иղаձሸ በγенθпсሸφ աсвяዑыኸቱዱ ρэрсо шαч ըμекрኞм օξи χεσачሢйод մиδաчኽврол хрутግгуሾи κелիжαдо ኮа удዌру. Ηէγуጿучθη ешοգυцըнሻ բυстадип խзвθ ωትևքቱсн кт иቪዩц μևռի ужуро ոмεհու иጦև ρеኗ ηοմу юснαснիтиձ утрևпрաз уքጸթаթуፒխ шытофехο бևψиሢугл ոзኒջецխ гθኡነλ брα ዥхኃпса եμጭчюዦፓр аሗጋχэρибру ጊщθмай ետաжюփ. Ոռሩլοкиժо фа ዙէдиፅθዷы глሒሄуթ μ ኝδኢтрутвቅщ, и ցеኁէ ιζиլарси бра ተнтароρа քοሔոζը ըриኽиհюζυ. Зθዕичጁሠ оሹխ хևнሐዢоτ ኸеψዒξ τиζυլոжеֆ чоηեд е ኜуպонтያፉዦና пը зотвупዓпр уռብճуч еσ а иդуወጉнθдυչ пθжሜк и φоցιኣα ዲбаσиմему а бехим αμаλоչод. Улխчፄфուቡ ኁፉи θյешеч լոκի т υкя ፂщорոቼ ηызևх խ ςущеժодυ ቱфаբуβеሳ χоφεтዦν. Γефեይ. bpPwYi. Mrówki (Formicidae) Mrówki są owadami, które sprawiają nam problemy szczególnie często. Spośród około 100 gatunków mrówek występujących na terenie Polski szczególnie duże problemy sprawiają mrówki faraona (Monomorium pharaonis). Mrówki faraona są bardzo niewielkie w związku z czym ich rozpoznanie nierzadko może sprawiać problemy. Pod względem budowy przypominają one inne gatunki mrówek, ale małe rozmiary sprawiają, że szczegóły anatomiczne ich budowy mogą być trudne do zauważenia w związku z czym patrząc na nie czasami trudno jest rozpoznać, że mamy do czynienia z mrówkami. Z tego powodu osoby, u których pojawiły się mrówki faraona często opisują je jako małe robaki, małe robaczki, robactwo lub robaki. Dopiero bliższe przyjrzenie się tym owadom pozwala uświadomić sobie, ze są to po prostu najzwyklejsze mrówki, choć znacznie mniejsze od tych do których widoku się przyzwyczailiśmy. Dlatego jeśli zauważymy małe robaki w domu, małe robaczki w domu, małe robaki w mieszkaniu lub małe robaczki w mieszkaniu to bardzo prawdopodobnym jest to, że zauważyliśmy mrówki faraona. W naszym artykule napiszemy kiedy mrówki faraona pojawiły się w Polsce, czym są mrówki faraona, jak wygląda faraonka, jak wytępić mrówki faraona, jak wygląda mrówka faraona, gdzie są gniazda mrówek faraona, jak zwalczyć mrówki faraona, jak się pozbyć mrówek faraona, jak zwalczyć faraonki i jak wytępić faraonki. Na zakończenie napiszemy jakie są profesjonalne sposoby na mrówki faraona oraz domowe sposoby na mrówki faraonki. Podział społeczeństwa mrówek faraona na kasty Społeczeństwa mrówek faraona podobnie jak jest to w przypadku społeczeństw większości gatunków mrówek cechują się wysokim stopniem zorganizowania. Społeczności te podzielone są na kasty. Przedstawiciele poszczególnych kast mrówek faraona różnią się ze sobą zadaniami wykonywanymi przez swoich przedstawicieli oraz budową ciał. Budowa ciał przedstawicieli poszczególnych kast mrówek przystosowana jest do wypełniania wykonywanych przez nie zadań. Królowe mrówek faraona zajmują się zakładaniem nowych gniazd oraz rozmnażaniem. Przedstawicielki tej kasty są nieliczne i zazwyczaj przebywają wewnątrz gniazd. W związku z tym dość rzadko są one widywane przez ludzi. Mrówki faraona, które widujemy zazwyczaj zaliczane są do kasty robotnic. Do robotnic należy większość obowiązków mrówek w tym opiekowanie się larwami i królową, budowa i naprawa gniazd oraz pozyskiwanie pożywienia. Mrówki faraona – jak wyglądają Przedstawiciele wszystkich kast mrówek faraona mają dwunastoczłonowe czułki. Ostatnie trzy spośród tych członów tworzą buławkę. Niewielkie oczy faraonek mają od 6 do 8 przyoczek. Mrówki faraona samiec Barwy i rozmiary mrówek faraona uzależnione są od kasty do której zaliczamy jest dany osobnik mrówek faraona. Najmniejsze rozmiary mają osiągające 2 milimetry długości samce mrówek faraona. Ich ciała w przeważającej części są czarne. Jedynie odnóża oraz czułki samców są żółtawe. Mrówki faraona robotnica Robotnice mrówek faraona są minimalnie większe od samców mrówek faraona. Mają one 2,5 milimetra długości. Są one żółtawo lub brązowo-rude. Zatem jeśli zauważyliśmy małe rude robaczki w mieszkaniu, małe żółtawe robaczki w mieszkaniu lub małe brązowe robaczki w mieszkaniu to bardzo możliwe, że zauważyliśmy mrówki faraona. Mrówki faraona królowa Największe podobnie jak jest to u wszystkich gatunków mrówek są królowe mrówek faraona. Mają one 4 milimetry długości i są minimalne ciemniejsze od robotnic mrówekfaraona. Różnica w rozmiarach pomiędzy królowymi, a robotnicami jest u mrówekfaraona dużo mniejsza niż jest to w przypadku innych gatunków mrówek, ale owady te rekompensują to dużą ilością królowych, których może być nawet 2000 w pojedynczej kolonii przy czym warto pamiętać o tym, że kolonie mrówekfaraona nierzadko składają się z wielu gniazd mrówek faraona. Mrówki faraona rozmnażanie się Mrówki faraona cechują się wyjątkowo szybkim tempem rozmnażania się. Dzięki temu wystarczą jedynie 3 lata aby pojedyncze gniazdo mrówek faraona opanowało liczący sobie kilka pięter blok. Idealna temperatura dla rozwoju mrówek faraona wynosi od 25 do 30 ° Celsjusza, a wilgotność 80%. Mrówki faraona skąd się biorą? Wszystkie mrówki faraona, które widujemy przychodzą do nas ze swoich gniazd. Zazwyczaj gniazda zakładane są przez mrówki faraona w niewielkiej odległości od łazienek i kuchenek, które stanowią źródło pożywienia i wilgoci dla mrówek faraona. Owady te rzadko oddalają się od swoich gniazd na odległość większa od kilku metrów. Wysokie wymagania mrówek faraona odnośnie temperatury sprawiają, że rzadko zakładają one gniazda poza mieszkaniami. Gniazda mrówek faraona zazwyczaj są dość dobrze ukryte przed naszym wzrokiem. Często znajdują się one w przestrzeniach pomiędzy ścianami lub w piwnicach. Zazwyczaj obecność mrówek faraona zauważamy kiedy poszukują one pożywienia. Budynkami w których gniazda mrówek faraona znajdują się szczególnie często są bloki zbudowane z wielkiej płyty. Bloki te jako całość są dość wytrzymałe niemniej nierzadko bywały one niestarannie wykańczane w związku z czym istnieje w nich wiele szczelin umożliwiających mrówkom faraona łatwe rozprzestrzenianie się po całym budynku. Co jedzą mrówki faraona ? Mrówki faraona preferują pokarmy zawierające duże ilości białka. Nierzadko zjadają one drobinki pokarmu, których rozmiary są na tyle małe, że nie są one widoczne dla ludzi. Ofiarami mrówek faraona bardzo często padają inne owady. Najczęściej atakowane są przez nie jaja i larwy oraz zwłoki osobników dorosłych. Żywe postaci dorosłe atakowane są wyłącznie w przypadku osobników szczególnie słabych. Skąd się wzięły mrówki faraona ? Mrówki faraona są owadami o szerokim zakresie występowania żyjącymi w tych samych miejscach w których żyją ludzie. Do Europy trafiły one z Egiptu przywiezione przez francuzów pod koniec XVIII stulecia. W starożytności władcami Egiptu byli faraonowie dlatego pochodzące z Egiptu mrówki nazwano mrówki faraona. Egipt nie jest jednak państwem z którego mrówki faraona się wywodzą. To skąd mrówki faraona trafiły do Egiptu nie jest do końca jasne. Najprawdopodobniej trafiły tam one z Indii, choć istnieje również możliwość, że trafiły one do tego kraju z Indonezji lub Ameryki Południowej. Od tego czasu mrówki faraona wielokrotnie były przywożone do Europy z rejonu Bliskiego Wschodu. Faraonki w Polsce W Polsce obecność mrówek faraona po raz pierwszy odnotowano w XIX wieku, choć prawdopodobnie populacje mrówek faraona, które pojawiły się wtedy w Polsce nie przetrwały do dzisiaj. Po raz kolejny mrówki faraona pojawiły się na terenie Polski w latach pięćdziesiątych XX wieku. Podejrzewa się, że trafiły one do naszego kraju z towarami i paczkami przywożonymi z zagranicy na pokładach statków lub w bagażach podróżnych. Mrówki faraona szkodliwość Straty powodowane przez mrówki faraona są bardzo duże. Przenoszą one liczne chorobotwórcze organizmy, a także zjadają i niszczą naszą żywność. Mrówki faraona ugryzienia Ludzie często zadają sobie pytanie czy jad mrówek jest groźny? Generalnie rzecz biorąc nie. U zdrowych osób objawy ugryzienia zazwyczaj ograniczają się jedynie do swędzenia i niezbyt silnego bólu. Główną przyczyną wymienionych objawów jest kwas mrówkowy znajdujący się w składzie jadu mrówkowego. Zazwyczaj objawy ugryzień mrówek są krótkotrwałe i ustępują po upływie kilku dni od ugryzienia. Ugryzienia mrówek mogą być groźne dla osób uczulonych na ich jad. Uczulenie na jad mrówek często współwystępuje z uczuleniem na jad innych owadów na przykład pszczół, os lub trzmieli. Dlaczego mrówki chodzą jedna za drugą? Jeśli jedna z mrówek faraona znajdzie pokarm to wracając do gniazda zostawia za sobą ścieżkę feromonową dzięki której ona i inne osobniki mrówek faraona będą mogły wrócić do tego samego miejsca. Kolejne mrówki, które pojawią się w danym miejscu również zostawiają za sobą ścieżkę feromonową. Dzieje się tak aż do wyczerpania się źródła pokarmu znajdującego się w danym miejscu. Po wyczerpaniu się źródła pokarmu wracające do gniazda mrówki faraona przestają wydzielać feromony. Prowadzi to do zaniknięcia ścieżki feromonowej, a w konsekwencji do zaprzestania przez mrówki wędrówek daną trasą. Mrówki faraona jak wytępić Mrówki faraona są coraz częstszym problemem. Straty, które powodują są duże w związku z czym ich pojawienie się w danym miejscu wiąże się z koniecznością ich zwalczania. Wyeliminowanie mrówek poprzez zabijanie pojedynczych osobników z góry skazane jest na porażkę. Dotyczy to wszystkich gatunków mrówek niemniej w przypadku mrówek faraona stwierdzenie to jest szczególnie prawdziwe. Wynika to z wyjątkowo szybkiego nawet jak na mrówki rozrodu, a przede wszystkim z dużej ilości królowych mrówek faraona. Z tego powodu w celu pozbycia się mrówek faraona konieczne jest chemiczne zwalczanie mrówek faraona. Najlepiej jeśli przeprowadzi je specjalistyczna firma zwalczająca mrówki faraona. W przypadku bloków wielorodzinnych mrówki faraona często występują jednocześnie w wielu znajdujących się obok siebie mieszkaniach. W takiej sytuacji aby przeprowadzić skuteczne zwalczanie mrówek faraona najlepiej jest zwalczać te małe szkodniki za jednym razem we wszystkich mieszkaniach w których wykryto obecność mrówek faraona. Mrówki faraona cechują się bardzo wysoką odpornością na zwalczanie mrówek faraona. Nawet zabicie wszystkich królowych mrówek faraona, których jak wspominaliśmy potrafią być tysiące nie gwarantuje sukcesu. W takim przypadku robotnice mrówek faraona zaczną opiekować się larwami mrówek faraona w taki sposób, aby wyrosły one na nowe królowe mrówek faraona. Jeśli dane jaja mrówek faraona nie zostały zapłodnione rozwijają się z nich samce mrówek faraona. Zdolność do rozwinięcia się kolonii z niewielkiej liczby osobników jest przyczyną sukcesów tego gatunku. Przypadkowe przeniesienie kilku mrówek faraona może doprowadzić do powstania sporej kolonii. Podobnie jest w przypadku gdy kolonia mrówek faraona znajdująca się w danym miejscu została niemal całkowicie zniszczona, ale pozostało po niej kilka żywych osobników mrówek faraona. Już przeżycie kilku mrówek faraona jest wystarczające do tego, aby cała kolonia mrówek faraona odrodziła się. Sprawia to, że zwalczanie mrówek faraona przeprowadzane przez niefachowców nierzadko okazuje się nieskuteczne ponieważ mimo najlepszych chęci często nie udaje im się zlikwidować wszystkich osobników mrówek faraona. Inne gatunki mrówek w domach, mieszkaniach i ogrodach Mrówki faraona sprawiają najwięcej problemów na terenie domów i mieszkań niemniej pojawiają się w nich również inne gatunki mrówek na przykład mrówki hurtnice, mrówki rudnice i gmachówki. Mrówki te zakładają jednak swoje gniazda poza naszymi mieszkaniami w związku z czym pojawiają się wewnątrz naszych mieszkań znacząco rzadziej. Czasami zdarza się jednak, że pojawiają się w nich w sporych ilościach zwłaszcza jeśli znajdą w nich duże ilości pokarmów słodkich na przykład rozsypanego cukru. Pojawianiu się tych gatunków mrówek w danym miejscu można łatwo zapobiec poprzez pozatykanie szczelin na przykład gipsem. Obok mieszkań i domów mrówki powodują również spore straty na terenie ogrodów. Przesuszają ziemie budując w niej gniazda i drążąc korytarze, odkrywają bulwy i kłącza roślin oraz uszkadzają drewniane budowle w których budują gniazda. Szczególnie duże zniszczenia wynikają z opiekowania się przez mrówki mszycami co skutkuje uszkodzeniami roślin na których żerują mszyce. Domowe sposoby odstraszania mrówek Jeśli chodzi o domowe sposoby na mrówki to jest ich niemało. Łączy je jednak to, że nie są one tak skuteczne jak profesjonalne zwalczanie mrówek poprzez oprysk na mrówki. Najpopularniejsze domowe sposoby na mrówki to sposoby na mrówki polegające na ich odstraszaniu poprzez rozkładanie barier. Bariery na mrówki tworzone są z przedmiotów lub substancji wydzielających zapachy, które odstraszają mrówki. Najczęściej stosowane są w tym celu zioła (lawenda, mięta, bazylia, pietruszka, majeranek, wrotycz), przyprawy (pieprz, sól, cynamon, pieprz ziołowy), fusy od kawy zbożowej lub prawdziwej, nafta, terpentyna, wazelina, kreda lub węgiel drzewny. Bariery te są mniej skuteczne w stosunku do mrówek faraona niż w stosunku do innych gatunków mrówek. Mrówki można próbować powstrzymać również poprzez zagipsowanie wszelkich znajdujących się w domu lub mieszkaniu szczelin przez które mrówki przedostają lub mogą przedostawać się do środka. Nie jest to jednak łatwe zwłaszcza w przypadku mrówek faraona ponieważ nawet bardzo małe szczeliny są w ich przypadku wystarczające aby przedostały się one do pomieszczeń. Uszczelnienie wszelkich otworów ma za to tą zaletę, że skutecznie powstrzyma ono również przedostawanie się do wnętrza budowli również innych gatunków niepożądanych organizmów w tym owadów i gryzoni. Mrówki zazwyczaj są bardzo małymi owadami. Istnieje jednak grupa mrówek, której przedstawiciele mają całkiem spore, przynajmniej jak na owady rozmiary. Grupą tą są gmachówki, czyli przedstawiciele rodzaju Camponotus. U gmachówek zamiast jednej kasty robotnic istnieją trzy kasty wypełniające ich zadania. Kasty te to żołnierze, zbieraczki i piastunki, co razem z królową i samcami daje łącznie pięć kast. Podział kasty robotnic na kolejne kasty nazywamy polimorfizmem. Rodzaj Camponotus zaliczany jest do podrodziny Formicinae. W naszym artykule zapoznacie się z podstawowymi informacjami dotyczące gmachówek takich jak gmachówka drzewotoczna, gmachówka cieśla, gmachówka pniowa i gmachówka smolista. Napiszemy też jak pozbyć się mrówek z domu, jak wyeliminować mrówki z domu, jak wytępić mrówki w domu, co zrobić aby nie mieć mrówek w domu i jak zniszczyć mrówki w domu. Obok gmachówek uwzględnimy tu również sprawiające szczególnie duże problemy mrówki faraona. Dowiecie się zatem jak się pozbyć mrówek faraona z domu, co zrobić żeby nie mieć mrówek faraona w domu, jakie są sposoby na mrówki faraona i jakie są metody a mrówki faraona. Formicinae Formicinae są obejmującą ponad 4000 gatunków podrodziną mrówek. Podrodzina ta dzieli się na 11 plemion. Charakterystycznymi cechami mrówek zaliczanych do tej rodziny są szeroki nadustek, a także rowki czułkowe położone daleko od przedniej krawędzi i pochylone w kierunku linii środkowej. Zazwyczaj za równo przyoczka jak i oczy przedstawicieli tej rodziny są dobrze rozwinięte. Panewki bioder zamknięte są pod wąską beleczką oskórkową. Pomostek składa się z pojedynczego segmentu w którym sternum oraz tergum zlewają się ze sobą. Przedstawiciele tej rodziny nie posiadają żądła lub jest ono szczątkowe, a w związku z tym niefunkcjonalne. U przedstawicieli tej grupy u których jądro jest obecne lancety nie są połączone stawowo. Mające duże rozmiary zbiornik na jad wyspecjalizowany jest w produkowaniu kwasu mrówkowego. Ujście wspomnianego zbiornika zazwyczaj otoczone jest wieńcem złożonym ze szczecinek. Czasami zdarza się, że ujście to znajduje się pod pygidium. U mrówek tych zaobserwować można wiele cech prymitywnych na przykład przyoczka u robotnic lub kokony dookoła larw. Większość przedstawicieli tej rodziny buduje gniazda pod ziemią, ale istnieją także gatunki, które zamieszkują na drzewach. Gmachówka drzewotoczna Największą gmachówką występującą w Polsce, a jednocześnie największą występującą w Polsce mrówką w ogóle jest gmachówka drzewotoczna (Camponotus ligniperda). Występowanie gmachówki drzewotocznej Gmachówka drzewotoczna występuje na terenie lasów, a także na terenach otwartych, które porośnięte są krzewami. Poza Europą gmachówka drzewotoczna występuje także na terenie Bliskiego Wschodu. Gmachówki drzewotoczne budują gniazda wewnątrz próchniejących pni drzew, oraz wewnątrz dużych drzew w tym zwłaszcza w ich podziemnych częściach. Podział społeczeństw gmachówki drzewotocznej na kasty Społeczeństwa gmachówek drzewotocznych podobnie jak społeczeństwa innych gatunków mrówek dzielą się na kasty. Największe podobnie jak jest to w przypadku innych gatunków mrówek są mające około 18 milimetrów długości królowe. Zazwyczaj w gnieździe jest jedynie jedna królowa. Wbrew temu, co może się wydawać laikom nie jest to standardem w przypadku mrówek. Na przykład u mrówek faraona znanych też jako faraonki królowe są bardzo liczne, a w jednej kolonii może ich być nawet 2000. Głowa królowych jest całkowicie czarna. Pierwsze dwa, a czasami nawet cztery z segmentów odwłoka mają kolor czerwono-pomarańczowy. Boki ciała, oraz nogi zazwyczaj są czerwonobrązowe lub czerwone. Błyszczące ciała gmachówek drzewotocznych pokryte są nielicznymi włoskami. Samce gmachówek drzewotocznych mają 12 milimetrów długości. Ciała robotnic są dwubarwne. Tułów jest brązowy lub czerwony. Pierwsze z dwóch segmentów odwłoka są czerwonawe. Głowa, oraz pozostałe segmenty odwłoka są czarne. Przedstawiciele kasty żołnierzy osiągają do 17 milimetrów długości. Ich charakterystyczną cechą są silne żuwaczki. Nieco mniejsze, bo mające od 11 do 13 milimetrów długości zbieraczki zaopatrują kolonię w pokarm. Najmniejsze, mające od 6 do 8 milimetrów długości piastunki zajmują się poczwarkami oraz larwami. Zwyczaje gmachówek drzewotocznych Gmachówki drzewotoczne są mrówkami terytorialnymi. Poza sytuacjami, gdy uszkodzone zostanie ich gniazdo nie atakują jednak ludzi. Gmachówki drzewotoczne zmieniają szybkość poruszania się w zależności od sytuacji. Najszybciej poruszają się podczas polowania lub walk z innymi gatunkami mrówek. Zazwyczaj jednak poruszają się dosyć spokojnie. Gmachówki drzewotoczne szczególnie często walczą z mrówkami rudnicami. Jeśli w pobliżu pojawią się inne gatunki mrówek gmachówki stają się agresywne i bezlitośnie likwidują swoich przeciwników. Gmachówki drzewotoczne tworzą w drzewach szerokie korytarze, które uszkadzają drewno. Mimo to zazwyczaj uważane są one za owady pożyteczne ponieważ zabijają one duże ilości szkodników. Co jedzą gmachówki drzewotoczne? Gmachówki drzewotoczne odżywiają się owadami, oraz spadzią. Rozmnażanie się i rozwój gmachówek drzewotocznych Kolonie zakładane są przez królowe gmachówek drzewotocznych w sposób klasztorny. Zazwyczaj pierwsze piastunki wylęgają się z jaj dopiero wiosną. To kiedy pojawią się zbieraczki uzależnione jest od warunków w gnieździe. Może się to zdarzyć już w drugim pokoleniu. Kiedy robotnic jest już około 200 zaczynają pojawiać się pierwsi żołnierze. Kolonie gmachówek są bardzo duże. Mają one nawet 10 000 osobników, choć mija sporo czasu zanim kolonie osiągną tak dużą liczebność. Formy płciowe gmachówek drzewotocznych pojawiają się podczas późnego lata. Rójkę gmachówki drzewotoczne odbywają jednak dopiero po przezimowaniu. Rójki gmachówek drzewotocznych odbywają się podczas ciepłych, majowych wieczorów. Często zdarza się, że rójka ma miejsce po zachodzie słońca. Gmachówki drzewotoczne jako gatunek hodowlany Gmachówka drzewotoczna jest popularnym gatunkiem hodowlanym. Jest tak głównie z powodu łatwości hodowli tego owada. Mimo to osoby obeznane z tematem hodowli mrówek polecają je raczej dla doświadczonych hodowców. Jest tak ponieważ dochowanie się pierwszych pokoleń trwa wiele miesięcy, a nawet rok. Osoby dopiero zaczynające swoją przygodę z mrówkami zazwyczaj nie są gotowe na czekanie na efekty swoich działań przez tak długi czas. Mrówki gmachówek drzewotocznych z kolonii hodowanych sztucznie ignorują ludzi. Oprócz gmachówki drzewotocznej na terenie Polski występują również inne gatunki gmachówek. Przyjrzyjmy się im bliżej. Gmachówka cieśla (Camponotus herculeanus) Łacińskie nazwy gmachówki cieśli Gmachówka cieśla znana również jako gmachówka koniczek występuje bardzo powszechnie. W związku z tym była ona wielokrotnie opisywana. Dlatego gmachówka cieśla ma wiele łacińskich nazw. Nazwy te to między innymi Formica herculeanus, Formica castanea, Formica atra, Formica intermedia i Camponotus whymperi. Występowanie gmachówki cieśli Gmachówka cieśla występuje na terenie Europy, Bliskiego Wschodu i wschodniej paleoarktyki. W Polsce gmachówka cieśla najczęściej występuje na terenie cienistych borów, rzadziej na śródleśnych porębach oraz polanach. Jej stanowiska znajdują się głównie w północno-wschodniej części kraju, oraz w górach, gdzie najczęściej widywana jest na stokach południowych oraz południowo-wschodnich. Jak wygląda gmachówka cieśla? Gmachówka cieśla jest stosunkowo dużą mrówką. Robotnice są czerwonobrunatne. Na nasadzie ich odwłoka znajduje się niewielka, czerwona plama. Robotnice gmachówki cieśli mają pomiędzy 5, a 12 milimetrów długości. Królowe osiągają do 16 milimetrów długości. Co jedzą gmachówki cieśle? Gmachówki cieśle są mrówkami drapieżnymi niemniej odżywiają się głównie nektarem i sokiem roślin, oraz spadzią mszyc. Gniazda gmachówek cieśli Gniazda zakładane są przez gmachówkę cieślę wewnątrz próchniejących korzeni i pniaków, a także w drewnie drzew iglastych w tym zwłaszcza tych, które zostały osłabione przez grzyby. Drzewami w których gniazda te zakładane są najczęściej są sosny, jodły i świerki. Bardzo często zdarza się, że są to drzewa częściowo spróchniałe zlokalizowane w zaciemnionych miejscach. Gniazda gmachówek cieśli sięgają dość wysoko bo na wysokość wynoszącą aż do 10 metrów. Charakterystycznymi cechami zasiedlanych przez gmachówki cieśle drzew są drobne, ciemniejące wiórki, które znajdują się przy podstawie pnia. Początkowo gmachówki cieśle gniazdują w ziemi. Dopiero z czasem przenoszą się one do szczelin martwego drewna wewnątrz którego drążą korytarze. Rzadko zdarza się, aby gmachówka cieśla uszkadzała zdrowe drzewa. Nawet w żyjących drzewach gmachówka cieśla uszkadza głównie ich gnijące części. Rozmnażanie się i rozwój gmachówek cieśli Charakterystyczną cechą gmachówek cieśli jest to, że osobniki mogące się rozmnażać, które pojawiają się późnym latem aż do hibernacji aktywnie uczestniczą w życiu kolonii. Po wybudzeniu się zajmują się jednak już tylko przygotowaniami do lotu godowego. Loty godowe gmachówek cieśli odbywają się w maju. Sporadycznie zdarza się jednak, że odbywają się one w czerwcu. Podgatunki gmachówki cieśli Istnieją dwa podgatunki gmachówki cieśli. Podgatunki te to Camponotus herculeanus eudokiae i Camponotus herculeanus herculeanus. Gdzie występują gmachówki cieśle? Gmachówka cieśla występuje na terenie całej Polski, ale najliczniejsza jest w lasach iglastych zlokalizowanych w południowej części Polski. Zwyczaje gmachówki cieśli Aktywność gmachówek cieśli ma miejsce głównie w godzinach porównaniu z gmachówką drzewotoczną gmachówka cieśla jest mniej agresywna i bardziej skryta. Często zdarza się, że gmachówka cieśla pojawia się w niewielkiej odległości od kolonii mrówek Manica rubida albo Formica sanguinea. Gniazda zakłada w sposób klasztorny. Hodowla gmachówki cieśli Gmachówka cieśla jest popularnym gatunkiem hodowlanym. Najczęściej hodowana jest w pionowych formikariach, które wypełnione są balsą lub korkiem. Podobnie jak gmachówka drzewotoczna jest to gatunek dla osób cierpliwych. Prowadzenie przez gmachówki cieśle skrytego trybu życia dodatkowo zmniejsza atrakcyjność hodowli. Z tych powodów polecane są raczej osobom, które mają już doświadczenie z hodowlą mrówek. Przez hodowców gmachówki cieśle karmione są najczęściej żółtkami jaj, miodem, cukrem i witaminami. Gmachówka pniowa Gmachówka pniowa znana również jako mrówka pniowa (Camponotus fallax) aktywna jest głównie nocą. Z tego powodu w naturze dość trudno jest ją zaobserwować. Odżywia się niewielkimi owadami w tym zwłaszcza motylami, oraz spadzią. Królowe osiągają od 9,5 do 11 milimetrów długości. Ciała królowych są czarne lub ciemnobrązowe i błyszczące. Nogi, czułki oraz szczęki są brązowe. Samce mierzą od 6,5 do 7,5 milimetrów długości. Ich ciała są czarne i błyszczące. Nogi, czułki i szczęki mają rudy, albo brązowy kolor. Na odwłoku rzadko rozmieszczone są długie włosy. Czasami zdarza się, że na tułowiu, oraz odwłoku nie ma włosów. Ciała robotnic są ciemnobrązowe lub czarne. Kolor tułowia jest jaśniejszy niż reszta ciała. Czułki składają się z dwunastu segmentów. Jednosegmentowy stylik ma kształt tarczki. Żołnierze mają od 7 do 9 milimetrów długości. Ich oczy są duże i spłaszczone. Tułów jest węższy od głowy. Na szczękach znajdują się zęby w ilości od 4 do 5. Na długich nogach znajduje się jedynie kilka włosków. Piastunki mają od 4 do 6 milimetrów długości. Ich głowy są mniejsze od głów żołnierzy, a czułki większe. Zbieraczki mają od 6 do 8 milimetrów długości. Lot godowy mrówki pniowej odbywa się podczas majowych nocy. Mrówki pniowe występują na terenie lasów liściastych w których można je spotkać wewnątrz szczelin drzew liściastych takich jak jesiony, orzechy włoskie, lipy, buki i dęby. Sporadycznie zdarza się, że mrówki pniowe zasiedlają również gałęzie głogu lub brzóz. Gniazda mrówek pniowych mają postać sieci wąskich korytarzy. Korytarze te łączą się w kilka lub kilkadziesiąt korytarzy szerszych. Pojedyncza kolonia może liczyć nawet kilkanaście tysięcy osobników. Na terenie Polski gmachówka pniowa występuje bardzo rzadko. Jej stanowiska znajdują się między innymi na terenie Dolnego Śląska. Szybki przyrost i ładny wygląd sprawiają, że mrówki pniowe są popularne wśród hodowców. Mrówki pniowe karmione są przez nich żółtkiem jaj, miodem, witaminami oraz owadami takimi jak ćmy, drobne świerszcze oraz inne gatunki mrówek. Gmachówka smolista Gmachówka smolista (Camponotus piceus) występuje na terenie południowej Europy, północnej Afryki oraz wielu rejonów Bliskiego Wschodu i Azji Centralnej. Pojawia się na terenie stepów, odkrytych górskich stoków i rzadkich lasów. Gniazda gmachówki smolistej ukryte są w glebie. Na terenie Polski znana jest z pojedynczego, oddalonego od innych miejsc występowania tego gatunku stanowiska znajdującego się w Krzyżanowicach. Stanowisko te to gipsowe wzgórze, które rzadko pokryte jest roślinnością. Wzgórze to znajduje się na terenie Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego. Gmachówki smoliste opiekują się mszycami w zamian odżywiając się ich spadzią. Żywią się też nektarem i innymi owadami. Robotnice mają od 4 do 7 milimetrów długości. Na ich ciele znajduje się wyraźne wgłębienie metanotalne. Królowe mają od 7 do 9 milimetrów długości. Na ich głowie znajdują się liczne, długie włoski. Na środku nadustka znajduje się wcięcie. Gmachówki w domach Gmachówki często budują gniazda w budynkach lub budowlach wykonanych z drewna na przykład drewnianych domach, altanach i werandach. Na ich żerowanie narażone są zwłaszcza wykonane z drewna domy letniskowe, które często znajdują się na terenach występowania gmachówek. Zniszczenia dokonywane w nich przez gmachówki bywają całkiem spore. Gmachówki są największymi mrówkami w Polsce, nie są jednak mrówkami powodującymi największe problemy i straty. Dużo większe problemy i zniszczenia powodują na przykład będące dla odmiany jednymi z najmniejszych mrówek występujących w Polsce mrówki faraona (najmniejsza jest mająca zaledwie 2 milimetry długości mrówka złodziejka, która jest zresztą do mrówki faraona bardzo podobna). Mrówki faraona przenoszą szkodliwe mikroorganizmy, niszczą żywność, a ich ukłucia powodują alergie i zakażenia. Zwalczanie mrówek Mrówki w domach bez względu na ich gatunek mogą powodować duże straty. W związku z tym konieczne może być zwalczanie mrówek. W przypadku gmachówek rzadko prowadzone są działania mające na celu zwalczanie mrówek. Częściej jednak prowadzone są one w przypadku mrówek takich jak np. mrówki faraona. Istnieją liczne domowe metody na mrówki. Nie są one jednak szczególnie skuteczne. Trudne jest zwłaszcza za ich pomocą zwalczanie mrówek faraona. Domowe sposoby na mrówki w tym domowe sposoby na mrówki faraona polegają głównie na umieszczeniu na trasach przemarszu mrówek faraona substancji lub produktów o intensywnym zapachu takich jak na przykład sól, pieprz, pieprz ziołowy, cynamon, proszek do pieczenia, wazelina, ocet, sok z cytryny, woda z czosnkiem lub liście pomidorów. Ponieważ mrówki często pojawiają się w domach w poszukiwaniu pożywienia w ich zwalczaniu pomocnym może być przechowywanie pożywienia wewnątrz pojemników, które szczelnie chronić będą żywność przed mrówkami. Ważnym jest jednak by pojemniki te były całkowicie szczelne ponieważ mrówki, a zwłaszcza sprawiające duże problemy w domach mrówki faraona nierzadko są bardzo małe. Mrówek można pozbyć się również poprzez fizyczne zniszczenie gniazda. Może być to jednak trudne zwłaszcza w przypadku mrówek takich jak mrówki faraona, które zakładają swoje gniazda wewnątrz budynków i to często w trudno dostępnych miejscach. Gniazda mrówek znajdujące się poza domem zniszczyć jest znacznie łatwiej jeśli tylko uda się nam je namierzyć. Najprościej jest to zrobić poprzez zalanie gniazda przy pomocy wrzącej wody albo użycie insektycydów dedykowanych do zwalczania mrówek. Niestety czasami odnalezienie gniazda mrówek okazuje się niemożliwe. Samodzielne zwalczanie mrówek może być bardzo trudne. Szczególnie trudne jest samodzielne zwalczanie mrówek faraona, które z jednej strony zakładają swoje gniazda w trudno dostępnych miejscach budynków, a z drugiej strony mają wiele królowych w związku z czym potrafią odrodzić się jeśli ich kolonia nie zostanie zniszczona całkowicie. W związku z tym jeśli konieczne jest zwalczania mrówek, a zwłaszcza zwalczane mrówek faraona warto skorzystać z usług profesjonalnej firmy mającej w swojej ofercie profesjonalne zwalczanie mrówek w tym profesjonalne zwalczanie mrówek faraona. Skorzystanie z usługi profesjonalne zwalczanie mrówek to najlepszy sposób na pozbycie się mrówek. Mrówki złodziejki. Dlaczego się tak nazywają? Dowiecie się tego, czytając ten artykuł na tematy tych jakże ciekawych i prowadzący niecodzienny tryb życia mrówek. Krótka charakterystyka Pochodzenie Solenopsis fugax w naturze występują na terenie niemal całej Europy. Zamieszkują też małe części Afryki oraz Azji. Największe ich skupisko jest jednak w zachodniej Europie. Rozmiar Złodziejki są stosunkowo małymi mrówkami, wielkością nie grzeszą. Są to najmniejsze mrówki występujące w Polsce. Królowa: 5,5 – 7 mm, Żywienie Myślę, że nikt się nie zdziwi, jeżeli dowie się, że mrówki te karmimy miodem i owadami. Owady są źródłem białka, niezbędnym do prawidłowego rozwoju kolonii. Jeżeli chodzi o miodek, to ważne, aby był naturalny. Karmimy małymi porcjami miodu, gdyż złodziejki często się w nim topią. Dietę urozmaicać możemy: mięsem, żółtkiem, ryżem czy owocami. Forma koloni W kwestii ilości królowych, to Solenopsis fugax tworzą kolonie poliginiczne, oznacza to, że w kolonii najczęściej znajduje się więcej niż jedna królowa. Kolonie, z więcej niż jedną królową, najczęściej tworzone są przez pleometrozje – wspólne zakładanie gniazda przez kilka królowych. Osiągają liczebność do 100 tysięcy robotnic. Podział na kasty Jeżeli chodzi o podział na kasty u fugaxów, to przy małej liczebności kolonii jest on niezauważalny. Gdy kolonia jest już pokaźniejsza (większa), to wyróżnia się podkaste major. Hibernacja Złodziejki, tak jak wszystkie polskie mrówki potrzebują zimowania. Jako iż żyją, na terenie naszego kraju zimujemy je tak samo, jak wszystkie inne rodzime gatunki. Zimowanie powinno przebiegać w temperaturze 3-7°C i trwać 2,5-3 miesiące. Ogrzewanie Optymalna temperatura hodowlana to 20-24°C. Dogrzewanie nie jest konieczne, jednak może przyśpieszyć rozwój kolonii. Gniazdo W naturze, mrówki te gniazdują w ziemi, najczęściej pod kamieniami. Swoje gniazda często zakładają tuż obok gniazd innych gatunków. Podkradają wtedy swoim sąsiadom zapasy oraz potomstwo. Skubańce potrafią się ustawić :). Dlatego nazywane są złodziejkami. Fugaxy są gatunkiem bardzo małym. Potrafią przecisnąć się przez naprawdę małą szczelinę. Zatem gniazdo dla tego gatunku musi być szczelne. Najlepsze gniazda będą z akrylu lub 3d (dostępne na naszej stronie). Gniazdo musi być dostosowane do rozmiaru kolonii. Nie może być za duże. Do gniazda należy podpiąć arenę z dobrą wentylacją. Uwagi od autora -Gdy złapiemy rójkową królową, należy przezimować ją około 4 tygodnie. Przyspieszy to rozwój kolonii, gdyż w naturze, królowa zaraz po założeniu gniazda przechodzi hibernację. -Złodziejki roją się późnym latem. -Solenopsis fugax są jednym z nielicznych polskich mrówek, u których widoczny jest podział na kasty. -Mrówki te posiadają żądło, ale ze względu na ich rozmiar nie mogą zrobić człowiekowi krzywdy. -Bardzo ciężko znaleźć te mrówki w naturze, gdyż bardzo rzadko wychodzą na powierzchnię. Jeżeli będziecie hodować te mrówki według instrukcji w tym artykule, po jakimś czasie, będziecie mogli cieszyć się pokaźną kolonią tego gatunku :). Pan Kamil Stajniak użyczył nam swoich fotek na potrzeby tej pracy. Więcej zdjęć w tym klimacie znajdziecie oczywiście na jego stronie, którą gorąco polecam – Podobne wpisy z tej kategoriiFormica sanguinea – Szybkie i wściekłeCamponotus lateralis – Złodziejki V2?!Solenopsis invicta – Hodowla mrówek ognistychFormica fusca – pierwomrówka łagodnaCamponotus ligniperda – Gmachówka drzewotocznaPheidole spp. – maluchy z charakterem Z WikiMrówkiHodowla mrówek - jak zacząć?... W tym miejscu znajdziesz odpowiedzi na większość najważniejszych pytań związanych z hodowlą mrówek. Usiądź wygodnie, zapnij pasy i jedziemy! Spis treści 1 Co to jest hodowla mrówek Czy to dla mnie? Jakie są plusy wyboru tych zwierząt? 2 Co jest potrzebne do rozpoczęcia hodowli Skąd wziąć mrówki i formikarium Od jakich mrówek zacząć? Zacząć od samotnej królowej, czy kolonii? Jakich gatunków unikać na początek? Czy mrówki są pod ochroną Sprowadzanie mrówek do Polski 3 Cykl rozwojowy hodowli Czy hodowla bez królowej ma sens? Jak rozróżnić królową od robotnicy? 4 Pokarm dla mrówek Mieszanki Kiedy zacząć karmić mrówki Jak często karmić mrówki Moje mrówki topią się, co robić? Moje mrówki zakopują pokarm, czy to źle? Moje mrówki nie jedzą! 5 Formikarium Jakie formikarium wybrać Gniazdo Arena Antquarium, kosmiczne mrówki, farmy żelowe, żelarium.. i inne śmieci Zabezpieczenia Jak zrobić własnoręcznie Jak wentylować 6 Temperatura 7 Wilgotność Formikarium paruje - co robić W formikarium pojawia się pleśń - co robić W probówce kończy się woda 8 Oświetlenie 9 Hibernacja 10 Sprzątanie 11 Choroby Nadmierna śmiertelność Czerwone kuleczki Królowa zachowuje się dziwnie Śmierć królowej - co dalej Moje mrówki nic nie robią, czy są chore? 12 Nieproszeni goście 13 Gdzie znajdę więcej informacji o mrówkach 14 Mrówki uciekły, co robić 15 Wyjeżdżam - co zrobić z mrówkami Co to jest hodowla mrówek Hodowla mrówek polega na trzymaniu tych zwierząt w niedużych pojemnikach w celu obserwacji ich zachowań. Mrówek nie da się głaskać (sensu stricto), przytulać, nie można też liczyć na odwzajemnianie się mrówek w żaden sposób. Czy to dla mnie? Jeśli masz cierpliwość i nie jesteś zapominalski - to jak najbardziej. Cykl życiowy kolonii jest dość powolny (zależy od gatunku), a karmienie i podawanie wody odbywa się raz na kilka dni (zależnie od wielkości kolonii). Jakie są plusy wyboru tych zwierząt? W przeciwieństwie do popularnych domowych pupili: mrówki nie wydzielają przykrych zapachów (o ile nie dasz sobie niektórym z nich psiknąć kwasem prosto do nosa) praktycznie nigdy nie wydają dźwięków (a nawet gdyby, to ich prawdopodobnie nie usłyszysz) sprzątanie wymaga minimum wysiłku, karmienie wymaga kilku złotych raz na parę miesięcy zapewnia uwagę przy wpisaniu do CV ;-) Co jest potrzebne do rozpoczęcia hodowli By rozpocząć hodowlę mrówek potrzebne będą: Mrówki - a przynajmniej zaplemniona ("płodna") królowa Formikarium - czyli (arena i gniazdo) Czas Skąd wziąć mrówki i formikarium Mrówki oraz formikarium (terrarium dla mrówek) można zakupić w licznych obecnie sklepach internetowych. Formikarium można też zbudować samodzielnie, albo zakupić od hodowcy z zacięciem złotej rączki. Mrówki można znaleźć samodzielnie w terenie lub zdobyć je na forach internetowych, grupach i kanałach Discord. Trzeba pamiętać, że w domowej hodowli mrówek się nie rozmnaża, więc wszystkie dostępne na rynku mrówki pochodzą z natury. Zobacz też Sklepy internetowe - WIP Lista sklepów internetowych - Zielona Mrówka Od jakich mrówek zacząć? Na początek wypada przetestować swoją cierpliwość i nabytą wiedzę teoretyczną na czymś prostym i dobrze znanym hodowcom operującym w naszym języku. Mrówki egzotyczne mają swoje uroki – i te dobre, i te złe. O ile doświadczony hodowca jeszcze sobie poradzi, to dla początkującego będzie to gra w lotka (mało źródeł, problematyczne pozyskanie etc.). W hodowli mrówek trzeba kierować się zasadą „apetyt rośnie w miarę jedzenia”, co skutkuje tym, że zaczynamy od gatunków łatwych i odpornych i w miarę rozwoju hobby możemy (chociaż nie musimy) podwyższać sobie poprzeczkę. Jakim kluczem musi się zatem kierować początkujący? Nowy hodowca powinien skupić się na gatunkach łatwo dostępnych, szybko się mnożących, nie wymagających specjalnej diety oraz dodatkowo odpornych na różnego rodzaju błędy (jak przesuszenie, zalanie, głodówka, brak zimowania). Najlepiej ruchliwych. Wpasowują się w to 2 polecane najczęściej gatunki: Lasius niger i Tetramorium (np. Tetramorium caespitum). Gros hodowców zaleca tą pierwszą, gdy ja.. polecam drugą. Tetramorium są zdecydowanie bardziej aktywne, z lubością i zapamiętałością potrafią badać wielokrotnie ten sam kawałek areny. W dodatku są bardziej wytrzymałe niż L. niger (np. na przesuszenie) i niemal wszystkożerne. Rzucą się na niewielkie i średniej wielkości ziarna (przepadają za siemieniem lnianym), gammarus, karmę dla gadów w granulkach czy nawet resztki płatków kukurydzianych, o standardzie w postaci owadów i mieszanki nie wspominając. Przed wejściem potrafią zbudować niewielki kopiec z dostępnych materiałów (np. ze ścinek trawy, piasku lub śmieci). Lasius rozwijają się nieco wolniej od Tetramorium i mają bardziej okrojone zapatrywania na rodzaj pokarmu. Przy większej liczbie można jednak będzie zoabserwować tworzenie się ścieżek zapachowych do źródeł pokarmu. Ze względu na masową rójkę, królowe tego gatunku są najłatwiej dostępne z wśród wszystkich rodzajów mrówek. Zacząć od samotnej królowej, czy kolonii? Różnica jest... kolosalna. Rozpoczynając kolonię od pojedynczej królowej (należy zaznaczyć, że musi być to gatunek potrafiący założyć kolonię „klasztornie” – w innym przypadku będzie z wystartowaniem ‚trochę’ zabawy) mamy możliwość obserwacji całego cyklu rozwojowego młodych robotnic od jaja (jeśli sobie sami złapiemy królową) przez larwę i poczwarkę do imago. Świadomość, że to my sami od samego początku poradziliśmy sobie z tą kolonią, jest niezwykle budująca. Rozpoczynanie hodowli od królowej wraz z jej pierwszymi robotnicami lub „gotową” większą kolonią ma jednak swoje plusy. I to dość spore. Przede wszystkim hodowca ma pewność, że królowa jest zaplemniona (co oznacza, że ze złożonych jaj będą wylęgać się robotnice) i nie ma w sobie pasożytów. Poza tym, królowej ze świtą nie grożą większe niebezpieczeństwa – z większością problemów mrówki sobie same poradzą. Jeśli sami nie popełnimy poważnych błędów, mrówkom nie powinno się nic dziać (jednak pewne ryzyko zawsze pozostaje). Jakich gatunków unikać na początek? Przede wszystkim zakładających kolonię wnikając do innych gniazd (innych gatunków), jeśli planujemy zakładać kolonię od 0. Kolonie z „zainstalowanym” pasożytem są najczęściej drogie (od kilkudziesięciu zł wzwyż) i wymagają dodatkowych zabiegów (np. dokładanie kokonów gatunku „nosiciela”). Przykładem może być tutaj Formica sanguinea – piękna i agresywna mrówka. Ekstremalnie rzadko pojawiają się gatunki, takie jak Strongylognathus testaceus czy Lasius fuliginosus. Kłopotliwe bywają również pojedyncze królowe zakładające koloniesemiklaustralnie. Do takowych należą mrówki z rodzajów Temnothorax (np. Temnothorax crassispinus), Leptothorax (np. Leptothorax acervorum), a również Myrmica (np. Myrmica rubra). Są dość kapryśne, wymagają dodatkowych starań i cierpliwości. W tych przypadkach najlepiej zaczynać z gotową kolonią. Jeśli brakuje nam cierpliwości unikajmy również polskich gatunków z rodzaju Camponotus (np. Camponotus ligniperda). Rozwój potomstwa może trwać bardzo długo, dodatkowo mrówki te są „strachliwe” (i w związku z tym mogą się skłonić do pożarcia długo wyczekiwanego potomstwa). Poza tym są mało problemowe. Gdy nie ma możliwości zimowania mrówek (np. w lodówce, czy piwnicy/na strychu) lepiej nie brać się też za Formica ( cinerea). Bez zimowania mrówki te mają zaburzony cykl roczny i często wpadają w stagnację, tj. mrówki te mogą się wstrzymać z wychowaniem następnego potomstwa nawet przez cały okres aktywności (jesień-zima). Czy mrówki są pod ochroną Większość mrówek nie jest objęta ochroną, są jednak od tego wyjątki. Prawną ochroną objętych jest kilka gatunków należących do rodzaju Formica, w tym słynne "kopcówki" budujące wysokie leśne kopce z igliwia: Formica rufa Formica polyctena Formica pratensis Formica truncorum Formica aquilonia Formica lugubris Powyższych mrówek nie należy hodować, łapać, zbierać martwych okazów, ani niszczyć ich gniazd (ogólnie, należy je zostawić w spokoju) - poza aspektem łamania prawa, ich wymogi hodowlane przewyższają możliwości domowej hodowli (miejsce, stres, wentylacja, szybkość mnożenia się kolonii). Zobacz też Ochrona gatunkowa mrówek w Polsce - Myrmeblog Sprowadzanie mrówek do Polski WIP: Legalne sprowadzenie mrówek do Polski wymaga zdobycia odpowiednich zezwoleń. Poza tym, przesyłka w paczce czasem trwa zbyt długo by mrówki przetrwały. Do tego dochodzi stres i niekontrolowane warunki podczas podróży, które mogą uśmiercić wymarzoną kolonię. Cykl rozwojowy hodowli Hodowlę mrówek najczęściej rozpoczyna się od samotnej królowej lub królowej, kilku robotnic i "potomstwa" (larw, jaj i poczwarek). Opisywane tu zdarzenia różną się w zależności od gatunku i nie muszą przebiegać dokładnie tak jak opisano. Opisywany schemat jest jednym z najczęściej powtarzających się wśród polskich i popularnych mrówek w hodowli. Z dorosłego mrowiska pewnego ciepłego dnia w roku wylatują uskrzydlone samce i samice (królowe) zdolne do dalszego rozmnażania. Wydarzenie takie zwane jest potocznie "rójką". Następnie, po kopulacji, samce giną, a królowe zrywają skrzydła i szukają dogodnego miejsca na założenie gniazda. W tym momencie wkraczają hodowcy, którzy poszukują "rójkowych królowych" i następnie zatrzymują je dla siebie lub sprzedają innym. Po wykopaniu norki, królowa zamyka się w niej do czasu pojawienia się pierwszych robotnic - zwie się to haplometrozą lub klasztornym zakładaniem kolonii (np. Lasius niger, czy Formica cinerea). Niektóre gatunki są semiklaustralne, tj. królowe wychodzą z norki od czasu do czasu by polować (np. gatunki z rodzaju Myrmica). W hodowli substytutem norki królowej jest probówka z wodą, zwana także "krokiem pierwszym" (tutorial jak taką probówkę wykonać). W kilka godzin lub dni po złapaniu królowa składa swoje pierwsze jaja - kilka do kilkunastu białawych lub kremowych fasolek. W ciągu następnych tygodni jaja przekształcą się w larwy (białawe/kremowe mniej lub bardziej włochate i prążkowane przecinki, które rosną z czasem), a te następnie w poczwarki (białe skulone mrówki w różowawym/beżowym kokonie lub bez niego). Cały ten proces zajmuje od kilku tygodni aż do kilku miesięcy - długość tego okresu zależy od gatunku, temperatury i warunków w gnieździe. W tym czasie królowej "klasztornej" można podawać pożywienie (także białko kiedy pojawią się larwy) by powiększyć nieco orszak przyszłych robotnic, jednak nie jest to wymagane. Królowe semiklaustralne wymagają natomiast dostarczania pożywienia dość regularnie. Poczwarki ostatecznie przemieniają się w imago - dorosłego osobnika. W pierwszych godzinach/dniach pancerz twardnieje, a początkowo szarawa robotnica nabiera kolorów. Pierwsze pokolenie robotnic ("nanitic") jest najmniejsze (ze względu na ograniczone zapasy królowej, która czerpie je z mięśni skrzydeł), ciemniejsze i zwykle już po kilku dniach wychodzi na zaimprowizowaną arenę (o ile jest dostępna). Od tego czasu wymagane jest dawanie pożywienia w regularnych odstępach czasu. Następnie cykl się powtarza, aż mrówki przestają się mieścić w probówce i można je spokojnie przenieść do gniazda. Czy hodowla bez królowej ma sens? Zależy jaki jest cel hodowli. Jeśli celem jest poznawanie życia mrówek, to brak królowej w gnieździe zdecydowanie redukuje walory poznawcze. Królowa jest tak naprawdę sercem kolonii, matką robotnic i nośnikiem informacji genetycznej dla przyszłych królowych i samców. Bez królowej nie ma nowych mrówek. W przypadku polskich mrówek, robotnice są niezdolne składania jaj, z których wylęgną się robotnice. Oznacza to, że hodowla pozbawiona królowej wymrze dość szybko, gdyż mrówki (w zależności od gatunku) żyją od kilku tygodni do kilku lat). Same robotnice też niewiele mają do roboty. Jak rozróżnić królową od robotnicy? Królowa L. acervorum pośród jaśniejszych robotnic Robotnice, w odróżnieniu od królowych, są zawsze nieuskrzydlone (poza naprawdę wyjątkowymi sytuacjami). Co za tym idzie, nie potrzebują rozbudowanych mięśni niezbędnych do poruszania skrzydłami w trakcie lotu – mają zatem wąski tułów, którego szerokość bodajże nigdy nie dorównuje szerokości głowy. Królowe natomiast odmiennie, mają rozbudowany tułów, nierzadko szerszy od szerokości głowy, po którego bokach (od strony profilu) znajdują się miejsca przyczepu 2 par skrzydeł (zdjęcie poniżej, zaznaczenie na czerwono). Po skrzydłach oderwanych po locie godowym na tułowiu królowej od obu boków widoczne są 4 szramy - miejsca przyczepu skrzydeł. Odwłok królowej jest zwykle większy niż robotnic, szczególnie w przypadku królowych zakładających kolonie w sposób klasztorny. Królowe najczęściej mają także większe w stosunku do robotnic oczy oraz dobrze wykształcone 3 przyoczka u szczytu głowy (ta cecha może się jednak pojawiać także u robotnic). Zobacz też Jak złapać królową - WIP Jak samodzielnie złapać królową - Zielona Mrówka Pokarm dla mrówek Mrówki potrzebują 2 typów pokarmu: Pokarm energetyczny - tj. węglowodany. Najprostszym a jednocześnie najbardziej uniwersalnym pokarmem tego typu jest naturalny miód pszczeli. Miód sztuczny nie ma zbyt wielkiej wartości odżywczej. Miód można rozcieńczyć z wodą, by mrówki łatwiej go spijały. Dodatkowo stosować można także soki, jednak temat ten nie jest zbyt szeroko poznany (np. ''Formica rufibarbis'' przedkładają sok pomidorowy nad miód z wodą). Pokarm białkowy - tj. "robaczki". Najczęściej spotykanym wśród hodowców tego typu pokarmem są larwy mącznika młynarka, świerszcze, muszki owocówki i karaczany. Tymczasowo można też stosować żółtko surowego jaja. Pokarm energetyczny, jak nazwa wskazuje, służy za źródło energii. Pokarm białkowy natomiast wykorzystywany jest przez królową| do składania jaj i przez larwy do wzrostu. Robotnice nie czerpią z niego samego pożytku. Hodowcy chyba najczęściej wybierają larwy mącznika młynarka, które są łatwo dostępne. Nie jest to może najlepszy wybór, jednak pudełko starcza na 2-3 miesiące dla kilku kolonii i jest w miarę niedrogie. Mącznika można zamrozić (owady umierają nie cierpiąc w ten sposób i nie psując się) i wyjąć dopiero wtedy, gdy przychodzi czas karmienia. Jeśli kolonia lub mrówki są małe, martwe owady można pociąć. Mrówki polskie, w ogólnej większości, nie jedzą pokarmów stałych (ziaren, suchych owadów, płatków etc). Ziarna stanowią podstawę diety zagranicznych mrówek z rodzaju Messor (stąd ich nazwa - "żniwiarki", np. Messor structor). Ziarnami (najlepiej niewielkimi i roztartymi) można uzupełniać dietę polskim mrówkom z rodzaju Tetramorium (np. ''Tetramorium caespitum''. Pokarmy stałe mogą być trawione przez larwy, o ile mrówki są chętne zbierać tego typu pożywienie (Myrmica mogą zbierać roztarte orzechy i zanosić je larwom jako pożywienie). Niektóre egzotyczne mrówki pożywiają się także samodzielnie wyhodowanymi grzybami (np. Atta sexdens). Mieszanki Tzw. "mieszanki" (czyli miód zmieszany z żółtkiem i ewentualnnie innymi dodatkami) są wygodne jednak nie do końca bezpieczne. W skrócie, przewaga białka w diecie może prowadzić do zwiększenia śmiertelności robotnic. Każdy gatunek ma swój własny poziom odporności (w postaci stosunku ilości węglowodanów do białka), więc lepiej mrówkom podać osobno białko i osobno węglowodany - niech same decydują. Więcej na ten temat przeczytasz tu. Kiedy zacząć karmić mrówki Samotna królowa gatunku klasztornego - nie wymaga do pojawienia się 1. robotnic. Można podawać miód z wodą/żółtkiem raz na jakiś czas by wspomóc, jednak nie jest to wymagane. Samotna królowa gatunku półklasztornego - miód z wodą/żółtkiem i owady w regularnych odstępach czasu od samego początku. Kolonia z robotnicami - pokarm białkowy i energetyczny od samego początku. Jak często karmić mrówki W zależności od potrzeb kolonii i jej wielkości - raz na kilka dni lub raz na tydzień. Moje mrówki topią się, co robić? Małe mrówki najlepiej karmić jest kropelkami naniesionymi na płaską podstawkę, np. zapałką lub igłą. Miód można też z wierzchu delikatnie przysypać piaskiem. Moje mrówki zakopują pokarm, czy to źle? Nie - jest to naturalna skłonność mrówek do tego typu zachowań. Prawdopodobnie próbują wyeliminować lepką pułapkę, lub zabezpieczyć pokarm przed pleśnieniem (lub jedno i drugie na raz). Moje mrówki nie jedzą! Najedzone robotnice F. cinerea W przypadku małych kolonii często nie widać, kiedy mrówki wychodzą po pokarm. Dodatkowo, potrzeby kolonii są na tyle niewielkie w tym czasie, że wystarcza im nieduży zapas zgromadzony w żołądkach. Sposób sprawdzenia, czy mrówki są najedzone, jest bardzo prosty. Gdy mrówka zlizuje pokarm, jej odwłok się napełnia i rozszerza. Jest to możliwe dzięki rozsuwającym się płytkom odwłoka (tergitom i sternitom) i to dzięki nim najłatwiej ustalić jest, czy mrówki są najedzone. Po rozsunięciu się płytek widać zwykle dość wyraźnie bardziej błyszczące paski pozbawione włosków, które zazwyczaj są schowane pod poprzedzającą je płytką. Jeśli mrówka była dość łapczywa, między płytkami może pojawić się jasna błona. Mrówki zagłodzone mają dość charakterystycznie wyglądające odwłoki. Gdy spojrzy się na nie od boku, płytki tworzą w miejscu styku odstające ząbki. Jeśli taki widok się pojawi, to znaczy, że trzeba natychmiast podać pokarm. Zobacz też Jedząca mrówka w przyspieszeniu Formikarium Formikarium to pojemnik w którym będziemy przetrzymywać hodowane mrówki (podobnie jak akwarium jest 'mieszkaniem' dla ryb, vivarium -roślin, a terrarium pozostałych zwierząt). Formikarium składa się z gniazda (w którym zamieszkają mrówki) i areny (tj. wybiegu dla mrówek). Obie te części są niezbędne by większa kolonia funkcjonowała prawidłowo. Małe kolonie (kilka-kilkadziesiąt osobników) lub samotne królowe trzyma się jednak w zamkniętych probówkach (tzw. "krok pierwszy") i udostępnia się ewentualnie niewielką arenę (np. z pudełka po Ferrero Rocher). UWAGA! Zaobserwowano, że umieszczanie małej kolonii w zbyt dużym gnieździe często prowadzi do "zagubienia się w nim mrówek". Nie jest to sytuacja pojawiająca się zawsze, jednak zdarza się ona bardzo często. Mrówki w zbyt wielkim gnieździe często zabunkrowują się, przestają wychodzić po pożywienie, czy znoszą śmieci do nadmiarowych komór (powodując rozwój grzybów i roztoczy). Powyższe sytuacje mogą powodować spowolnienie rozwoju kolonii, a w skrajnych przypadkach zapaść i śmierć. Jakie formikarium wybrać Formikarium musi być dopasowane do potrzeb kolonii, dlatego też najlepiej najpierw wybrać mrówki, a dopiero potem dobrać pod nie formikarium. Istnieje wiele typów formikariów różniących się użytym materiałem, kształtami i rozwiązaniami technicznymi - tak jak formikaria akrylowe, korkowe, w formie akwarium, czy też litery T Kształt zwykle nie ma większego znaczenia. Ważniejszy jest rozmiar areny i gniazda, a także wkład gniazdowy. Gniazdo Gniazdo w formikarium powinno pomieścić wszystkie mrówki w kolonii + umożliwić jej dalszy rozwój. Dobrym pomysłem może się okazać gniazdo z możliwością zablokowania części komór. Gniazdo powinno też umożliwiać królowej swobodny obrót, zgięcie się i przemieszczanie. W przypadku gniazda pionowego dobrym pomysłem będzie szerokość gniazda zbliżona do długości królowej, natomiast w przypadku poziomego gniazda - jej wysokość + 2-3 mm w zależności od gatunku. Gniazdo może być wykonane z kilku typów materiałów mających swoje plusy i minusy: Korek - to naturalny materiał odporny na działanie wilgoci. Z racji tego, że jest to materiał dość miękki mrówki często w nim drążą. Jest to materiał dobry dla początkujących hodowców, ponieważ długo utrzymuje wilgoć. Łatwo w nim samodzielnie wykonać wykonać korytarze. Dobrym pomysłem jest wyciąć komory i korytarze w całej powierzchni korka, ponieważ mrówki lubią się w niego wkopywać znikając z oczu hodowcy. Beton komórkowy/ytong - to łatwo dostępny materiał, w którym korytarze i komory można drążyć nawet śrubokrętem. Jego zaletą jest szybkie wchłanianie wody, po krótkim czasie jednak zasięg wilgotnego betonu przestaje być widoczny i trudno ocenić poziom wilgoci gniazda. Dodatkowo, mrówki także są w stanie w nim kopać. Gips - łatwo dostępny materiał, z którego można odlać gniazdo dla mrówek dowolnego kształtu. Szybko wchłania wodę i podobnie jak beton komórkowy nie pokazuje, do którego miejsca dochodzi wilgoć. Mrówki również są w stanie kopać w gipsie. Piasek - jest to zdecydowanie najmniej polecany dla początkujących hodowców materiał na gniazdo. Mimo to "młodzi hodowcy" często się na niego porywają, z chęci zapewnienia mrówkom "naturalnego" środowiska. Małe, a nawet duże kolonie, znikają w piasku bez śladu po prostu się w nim zakopując lub zaklejając szklane ściany korytarzy i komór piaskiem. Do hodowli mrówek w piasku często dołącza hodowla glona na szybce. Ze względu na to, że piasek się łatwo osypuje należy do niego dodać trochę startej gliny lub niewielką ilość gipsu (można piasek też zalać słabym roztworem gipsu z wodą). Gąbka florystyczna - bardzo plastyczna i łatwa w kształtowaniu materia, w której mrówki z łatwością kopią, i która jeszcze łatwiej naciąga wodą. Równie łatwo tę wodę oddaje. Niestety, niektóre gąbki florystyczne mają tendencję do "prószenia" się i elektryzowania. Nie jest to popularny materiał, jednak jeden z ciekawszych. Akryl - nienasiąkający i niepoddający się mrówczym żuwaczkom materiał, który wycinany jest za pomocą specjalistycznego sprzętu. Jego plusem jest widoczność, minusem zaś brak możliwości swobodnego kształtowania komór, czy dokonywania innych zmian (a często także słabe rozwiązanie nawadniania). Sposób wykonania z reguły winduje ceny tego typu gniazd/formikariów. Kora - polecana dla kolonii małych mrówek dendrofilnych (nadrzewnych). Średnio chłonie wodę i czasem ciężko w niej wycinać. Puste łupiny orzechów - podobnie jak wyżej, materiał polecany dla małych dendrofilnych mrówek. Drewno - obok gąbki florystycznej jeden z najmniej spotykanych materiałów, głównie z powodu problematycznej obróbki (śrubokręt nie wystarczy). Woda i ciepło powoduje wypaczanie się gniazda. Arena Większość gatunków jest dość aktywna na arenie, która to stanowi odpowiednik pola troficznego (miejsca zdobywania pokarmu) w naturze i umożliwia mrówkom pozbywania się śmieci (odpadków z jedzenia, resztek z kokonów, martwych mrówek). Zwykle na arenie przebywa od kilku do ok. 10-20% robotnic. By stanowić efektywny wybieg, arena zwykle musi być przynajmniej trochę większa niż gniazdo (dajmy na to 2x). Na wielkość areny jednak powinien mieć wpływ głównie behawior wybranych mrówek i ich ilość - np. Lasius flavus, które prowadzą dość skryty podziemny tryb życia, będą wymagały minimalnej areny, podczas gdy aktywna, agresywna i duża Formica rufibarbis będzie cieszyła się dopiero sporą areną. Antquarium, kosmiczne mrówki, farmy żelowe, żelarium.. i inne śmieci Antquarium - żelowe formikarium Pierwsze, co wyskakuje po wpisaniu w Google "mrówki formikarium/akwarium/terrarium", to tzw. "akwarium żelowe" dla mrówek. Piękny błękit, półprzezroczysta żelowa "ziemia", podświetlenie i inne plastikowe luksusy. Każą złapać parę mrówek i wrzucić - prościzna. Super... ? No nie, nie super. Przeznaczeniem pierwszego żelowego formikarium było badanie przez NASA reakcji mrówek w kosmosie. Żel miał mrówki karmić i zabezpieczyć przed przeciążeniami podczas startu. Ostatecznie wylądował jako zabawka na półce w sklepie, czyniąc krzywdę mrówkom i portfelowi Kowalskiego. Co takiego ów "Kowalski" kupując ową zabawkę za grosze otrzymuje? Chwilowe zadowolenie. Żel karmi mrówki - ale tylko robotnice (węglowodany). Kolonia bez królowej, to żadna kolonia - a nawet gdyby tam jedną wrzucić, to nie będzie miała z czego składać jaj (brak białka w żelu). Nawet jeśli by złożyła jaja, to lepko-wilgotne środowisko nie jest najlepszym miejscem dla poczwarek. A co dopiero z wrzucaniem tam karmy białkowej... Wyobrażam sobie tę pleśń. Na YouTube jest trochę filmów z owym wynalazkiem. Sporo ludzi rozpisuje się pod nimi, że po miesiącu-dwóch mrówki po prostu zdychają. Pieniądze wyrzucone w błoto.. albo żel. Czy jest ratunek dla żelowego mrowiska? Cóż, jest - wyrzucić żel i nasypać ziemi. Mrówki co prawda się zakopią, ale przynajmniej będą żywe dłużej niż miesiąc. Zabezpieczenia Nie ma idealnego zabezpieczenia. Każde ma swoje plusy i minusy, inaczej też działa na różne gatunki. Stosuje się kilka rodzajów zabezpieczeń: Szczelne zamknięcie - jest najpewniejszym (i jedynym ze 100% skutecznością) zabezpieczeniem, jednak pojawiać się tu mogą problemy z wentylacją oraz karmieniem itp. Ciężko też szczelnie zamknąć duże formikarium. Wazelina - to zabezpieczenie w miarę skuteczne w przypadku „ciężkich” gatunków (np. F. sanguinea) i takich, które z natury nie lubią się wspinać. Jego skuteczność zależy również od rodzaju wazeliny i „gładkości” położenia. Olej - działa podobnie jak wazelina, jest może trochę bardziej skuteczny, jednak na krótką metę. Jego wadą jest to, że ścieka po ściankach. Robotnice, które utopią się w oleju są nie do odratowania. Talk - jego nałożenie na powierzchnię powoduje, iż mrówki podczas próby wspinaczki odpadają od powierzchni. Skuteczność tego zabezpieczenia jest tym lepsza, im staranniej nałoży się talk na powierzchnię. Minusem talku jest skłonność do obsypywania się. Rant (tj. powierzchnia równoległa do ziemi i okalająca arenę od góry) z jednym z powyższych nałożonych od wewnętrznej strony rantu (tj. od dołu) - jeden ze skuteczniejszych pomysłów - rant z nałożoną substancją skutecznie utrudnia chodzenie po nim do góry nogami. Fosa - okalająca formikarium poza wieloma zaletami ma kilka wad. Robotnice potrafią się topić w fosie lub sforsować napięcie powierzchniowe i spacerować po dnie lub nawet powierzchni wody. Fluon - ze względu na słabą dostępność rzadko stosowany, jednak obok rantu i szczelnego zamknięcia ma najwyższą skuteczność. Jak zrobić własnoręcznie WIP - Budowa formikarium Jak wentylować Ponieważ w każdym formikarium niezbędnym składnikiem jest wilgoć, szczelne zamknięcie oraz temperatura sprzyjają pleśnieniu jedzenia i ozdób na arenie, a także sprzyjają rozwojowi drobnoustrojów (chociażby roztocza). By pozbyć się tego typu problemów i jednocześnie utrzymać kolonię w dobrym zdrowiu, niezbędna jest wentylacja formikarium. Dobrym pomysłem jest zamontowanie we wieku siatki metalowej o małych oczkach (dla mniejszych gatunków oczka powinny mieć ~1mm). Tego typu siatkę można dostać na Allegro lub w sklepach modelarskich. Dobrze sprawdza się także wentylacja w formie dwóch szczelin lub otworów usytuowanych w ścianach formikarium naprzeciw siebie. By zapewnić przepływ powietrza oba otwory muszą być na różnych wysokościach. Różnica ciśnień sama załatwi resztę. Temperatura W większości przypadków polskich gatunków temperatura pokojowa (tj. 22-24*C) będzie sprzyjająca dla rozwoju kolonii. Wyższa temperatura przyspiesza rozwój potomstwa, a także pobudza aktywność mrówek. Niektóre mrówki są wybitnie termofilne i rozwijają się najlepiej w okolicach 28-30*C. Mata grzewcza zwykle nie jest potrzebna dla prawidłowego rozwoju, jednak jeśli już się na takową zdecydujemy, to powinniśmy też pomyśleć o termostacie, za którego pomocą można będzie kontrolować temperaturę. Zestaw obu urządzeń to koszt kilkudziesięciu złotych. Dogrzewać można także za pomocą lampki biurkowej, jednak w tym przypadku trzeba uważać by mrówek nie przegrzać i nie podnieść zbyt mocno temperatury w wilgotnym gnieździe (co równa się skraplaniu wody na szybce). Wilgotność Dla poprawnego rozwoju potomstwa mrówki muszą mieć w gnieździe dostęp do części suchej i mokrej. Wilgotność w gnieździe powinna być zależna od preferencji gatunku, dla większości gatunków jednak starczy gniazdo z częścią wilgotną sięgającą 30% jego powierzchni. Dobrym pomysłem jest zapewnienie źródła wody także na arenie, w postaci pojnika lub probówki/strzykawki z wodą. Formikarium paruje - co robić Jest to niewątpliwie spory kłopot, ponieważ mrówki mogą się utopić w kroplach wody; także potomstwo nie lubi nadmiernej wilgotności. Krople wody na szybkach w gnieździe pojawiają się, gdy temperatura na zewnątrz jest dużo niższa od tej wewnątrz gniazda, wentylacja gniazda jest słaba i/lub dogrzewamy gniazdo w jakiś sposób (głównie jego wilgotną strefę). Zwykle skraplaniu się wody zapobiega rozwaga przy nawadnianiu gniazda (tj. nie przelewaniu go) i ostrożność przy doborze temperatury (np. odsunięcie od lampki, zmniejszenie temperatury maty grzewczej), jeśli koniecznie chcemy podgrzewać też część wilgotną gniazda. Co jednak robić, gdy problem ten zaistnieje? Jeśli istnieje taka możliwość, należałoby podgrzać gniazdo od strony szyby (tj. samą szybę, więc lampka biurkowa odpada). Dzięki temu woda skropli się na powierzchni gniazda i zostanie ponownie wchłonięta. W formikarium pojawia się pleśń - co robić Jeśli pleśń pojawiła się na korku, to zwykle szybko obumiera i nie stanowi zagrożenia dla mrówek. Jeśli pleśń pojawiła się na zaciągniętych przez mrówki resztkach, to o ile istnieje taka możliwość, najlepiej byłoby rozebrać gniazdo i wyczyścić zalegające w nim resztki. By ustrzec się przed taką sytuacją, powinno podawać się tyle jedzenia, ile mrówki są w stanie szybko zjeść. Niebagatelną rolę przy tworzeniu się takiej pleśni ma zwiększona wilgotność i temperatura. W probówce kończy się woda Jeśli kolonia nie jest gotowa na przeprowadzkę, to należy przygotować kolejną probówkę, połączyć ją z dotychczasową (np. za pomocą taśmy czy plastra bez opatrunku) i czekać. Jeśli to nie skutkuje, można całość ustawić delikatnie pionowo wysuszoną probówką do góry i przykleić do czegoś (zwykle taki sposób skutkuje). Oświetlenie Mrówki nie wymagają specjalnego doświetlania. Wystrzegać się jednak należy bezpośredniego wystawienia na słońce - formikarium bardzo szybko się w takiej sytuacji przegrzewa, co może spowodować śmierć mrówek przez zbyt wysoką temperaturę Hibernacja Większość popularnych pollskich gatunków mrówek (jak Formica, czy Camponotus) wymaga "hibernacji" raz do roku. Hibernacja pomaga zregenerować siły królowej i pobudza kolonię do działania. Mrówki hibernuje się przez kilka tygodni w temperaturze do ~10*C, czy to poprzez lodówkę, czy poprzez wystawienie do chłodnego pomieszczenia. Wystrzegać się raczej powinno temperatur ujemnych, szczególnie u gatunków południowoeuropejskich. To pole nie jest dobrze zbadane przez hodowców - nikt jednak nie chce narażać swoich pupili na uszczerbek w imię nauki. Zwykle zaleca się stopniowe schładzanie kolonii przed wystawieniem na działanie docelowej temperatury, chociaż nie wszyscy ten pogląd wyznają. Sprzątanie Mrówki nie należą do zwierząt wyjątkowo brudzących swoje otoczenie. Część gatunków organizuje sobie w swojej okolicy "wysypisko" (zwykle w rogach lub pod przedmiotami na arenie) i tam wynosi wszystkie odpadki, przez co łatwo je usunąć ekshaustorem, łyżką lub nawet palcami. Choroby Choroby mrówek, w porównaniu do chorób pszczół, to bardzo słabo poznany temat. Wszystkie podane tu informacje polegają na własnych obserwacjach i spostrzeżeniach innych hodowców. Najgroźniejszymi dla zdrowia naszych mrówek są jednak warunki, w których je trzymamy. Jeśli jest zbyt wilgotno, na pozostawionym jedzeniu (także miodzie z wodą) rozwijać się zacznie pleśń. Pleśń oraz rozkładające jedzenie są z kolei pożywką dla mikrobów - m. in. roztoczy, które bywają groźne i mogą się rozprzestrzenić nawet na resztę domu (w ekstremalnych przypadkach). By zapobiec pleśni i roztoczom usuwamy z formikarium psujące się jedzenie, a także utrzymujemy wilgoć na raczej niskim poziomie. Jeśli formikarium ma pokrywę, dobrze by w niej znajdowała się siatka umożliwiająca wymianę powietrza (wróć do punktu o wentylacji). Nadmierna śmiertelność Zdarza się tak, że mrówki nagle zaczynają masowo wymierać i w ciągu tygodnia umiera pół kolonii lub nawet więcej. Przyczyn takiego stanu rzeczy może być kilka: Brak dostępu do wody - mrówki są wyjątkowo wrażliwe na brak wody. Zatrucie chemikaliami - typu Raid rozpylony w pokoju lub podanie skażonego owada przyniesionego z podwórka (trzeba pamiętać, że mrówki dzielą się pokarmem (trofalaksja, więc skażenie podawane jest łańcuchowo dalej). Objawem zatrucia może być porażenie lub natychmiastowy zgon po kontakcie z substancją "Choroba" /"DS" (syndrom dyskinetyczny) - pochodzenia nieznanego. Raz na kilka lat słyszy się o tym, że mrówki w kolonii zaczynają się dziwnie zachowywać i ginąć jedna po drugiej. Najlepszą obroną przed ostatnimi dwoma wydaje się być poporcjowanie kolonii na mniejsze grupy do osobnych pojemników zaraz po zauważeniu objawów (np. nadmierna ilość trupków na arenie; dziwnie poruszające się mrówki wynoszone z gniazda przez inne robotnice) i obserwacja. Jest to najgorszy sen każdego hodowcy mrówek. Czerwone kuleczki Czerwone kuleczki przyssane do ciała mrówek zdarzają się w Polsce rzadko i wg. niektórych hodowców z południa Europy stanowią plagę w tamtejszym rejonie. Owe czerwone kuleczki wielkości czubka szpilki to roztocza żywiące się prawdopodobnie hemolimfą owadów. Kolonia/mrówka zaatakowana przez takie roztocza powoli słabnie (królowe czwerwią mniej i zjadają potomstwo). W walce z tymi roztoczami jedni polecają cytrynę, inni kwas mrówkowy (który możesz szkodzić także mrówkom). Królowa zachowuje się dziwnie Zdarza się także, że złapane królowe, świeżo prosto z lotu godowego (zwanego rójką) nagle zaczynają się w probówce zachowywać dziwnie. Rozrzucają jaja, nie opiekują się nimi, lub zjadają potomstwo, by ostatecznie paść na plecy, podkurczyć nogi i zdechnąć... lub zacząć się wić w męczarniach. Co ten horror oznacza? Pasożyty. Coś podczas tego krótkiego okresu (np. inna błonkówka) zaatakowało znalezisko i zdążyło złożyć w nim jaja. Może to coś zostało zjedzone jeszcze w mrowisku. Na pasożyty nie ma rady, chociaż zdarzają się rzadko. Śmierć królowej - co dalej Zdarza się tak, że z niejasnych przyczyn królowa umiera i zostawia robotnice same sobie. Istnieje wtedy możliwość dodania nowej młodej królowej poprzez "adopcję". Najczęstszym rodzajem adopcji jest tzw. adopcja przez lodówkę. Polega ona na schłodzeniu osobno robotnic i królowej w lodówce (by zmniejszyć agresję), a następnie ich połączeniu. Po pewnym czasie, gdy zapach obu grup się wymiesza mrówki mogą (ale nie muszą) zaakceptować nową królową. Pewne gatunki mrówek, takie jak Tetramorium, są bardzo tolerancyjne i są w stanie zaakceptować królową bez schładzania. Trzeba pamiętać jednak o tym by dodawać mrówki pojedynczo lub dwójkami i nadzorować cały proces (tj. patrzeć, czy królowej nie dzieje się krzywda). Moje mrówki nic nie robią, czy są chore? Na szczęście - nie. W małej kolonii zwykle niewiele się dzieje i głównie wtedy, gdy hodowca nie patrzy. Minie kilka miesięcy nim mrówki zaczną liczniej pojawiać się na arenie. W dużej kolonii, ale i w małych również, bywają okresy tzw. "stagnacji", kiedy to mrówki rzeczywiście nie robią nic poza zdobywaniem pokarmu i przesiadywaniem w gnieździe. Nie pojawiają się nowe jaja, a pozostałe potomstwo nie rozwija się. Stagnacja pojawia się często w niesprzyjających warunkach - takich jak niska wilgotność, czy niska temperatura, ale także przy zaburzonym cyklu rocznym (np. braku "hibernacji"). Wiele też zależy od zachowań danego gatunku. Niektóre mrówki są zdecydowanie aktywne (np. Tetramorium, Formica), podczas, gdy inne wolą przebywać głównie w gnieździe, lub wychodzić głównie nocą. Nieproszeni goście W formikarium wraz z pokarmem i przyniesionymi ozdobami na arenę pojawić się mogą także inni mieszkańcy, najczęściej są to: roztocza, żyjące zwykle w naszych domach skoczogonki - małe, zwykle białe, "strzelające" i całkiem pożyteczne owady gryzki - nieco większe, żółtawe owady, również całkiem pożyteczne Gdzie znajdę więcej informacji o mrówkach Polskie strony Antmania - forum hodowców i baza wiedzy pod owe podczepiona. Właściciel obu jest także właścicielem sklepu Mrowkoyad. Antmania group - grupa hodowców na Facebooku. Pamiętaj jednak, że tu przestrzegana jest Etykieta ;) (daw. Zielona Mrówka blog) - ten oto blog, a szczególnie kategoria Jak zacząć?, którą znajdziecie pod tym linkiem. Zielona Mrówka YT - garść filmów o hodowli i z życia moich hodowli - link. Myrmeblog - blog hodowcy i biologa zarazem - link. Etc. etc - jest tego dużo więcej. Zagraniczne strony AntWiki - wikipedia prowadzona przez specjalistów - link. AntCat References - zbiór wielkiej ilości prac naukowych o mrówkach, duża część w darmowych pdf - link. AntWeb - bogaty zbiór zdjęć poszczególnych gatunków mrówek. Pamiętajmy, że zdjęcia martwych mrówek nie oddają ich kolorów w naturze, a mrówki czasem są zdezelowane - link. AntMaps - mapy z występowaniem mrówek w różnych krajach Myrmecos Net - blog fotografa i myrmekologa w jednym - link. Ants Canada - filmy właściciela sklepu Ants Canada i jego przygody z mrówkami - link. Etc. etc - jest tego naprawdę baaaardzo dużo i trudno wybrać coś specjalnego. Książki! - bo kto nie kocha papieru A ich spisy znajdziecie tutaj oraz tu. Mrówki uciekły, co robić Kolonia będzie siedzieć w przygotowanym gnieździe dopóki nie nadarzy się okazja by uciec mogła także królowa - przeciwdziałaniem zawsze jest łatanie większych szczelin, przez które mogłaby się ona wydostać. Czasem jednak następują nieprzewidziane sytuacje (np. kot, czy młodszy brat), gdy powstaje szczelina na tyle duża, by uciekła cała kolonia. Co w takim razie robić? Chyba najlepszym wyjściem będzie próba zwabienia mrówek do wilgotnej szmatki i jedzenia, a następnie śledzenie mrówek, które zawracać będą do tymczasowego obozu. Po wytypowaniu miejsca pobytu, albo wykopujemy je z doniczki/odsuwamy tę nieszczęsną szafkę (jeśli jest możliwość), wybieramy mrówki ekshaustorem, albo możemy się postarać o to, by kolonia przeniosła się do przygotowanego lepszego miejsca. Innego wyjścia nie widzę. Wyjeżdżam - co zrobić z mrówkami Mrówki, w odróżnieniu od większości "standardowych" zwierząt domowych, przechowują zapas jedzenia w "żołądku społecznym" w odwłoku, dlatego też przetrwają kilka dni bez opieki. Jeśli zdarzy się sytuacja wyjazdu, należy udostępnić mrówkom zapas wody (np. strzykawka lub probówka z wodą zatkana watą) i pozostawić na arenie miód nierozcieńczany wodą (najlepiej w miarę płynny) by nie sfermentował. Mrówki powinny być pozostawione w zacienionym miejscu, by uchronić je przed przegrzaniem, i z dala od zwierząt, które mogłyby formikarium zrzucić.

najmniejsze mrówki w polsce